Rola selenu w zdrowiu człowieka: kluczowe funkcje, źródła i skutki niedoboru

Selen jest pierwiastkiem chemicznym. Selen należy do grupy mikroelementów, które odgrywają kluczową rolę w wielu funkcjach biologicznych i jest niezbędny dla zdrowia ludzi.

Jakie są kluczowe funkcje selenu?

• Selen jest kluczowym składnikiem enzymów antyoksydacyjnych, takich jak peroksydaza glutationowa, która chroni komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, neutralizując nadtlenki i wolne rodniki.
• Selen wspomaga układ odpornościowy, poprawiając odpowiedź immunologiczną i pomagając w walce z infekcjami.
• Selen jest niezbędny do prawidłowej syntezy DNA i naprawy uszkodzonych komórek.
• Selen jest ważnym składnikiem enzymów odpowiedzialnych za metabolizm hormonów tarczycy, takich jak dejodynazy, które konwertują nieaktywną formę hormonu tarczycy (T4) do jego aktywnej formy (T3).
• Selen pomaga w detoksykacji organizmu, wspierając funkcje enzymów detoksykacyjnych.

Jakie są źródła selenu?

• Orzechy brazylijskie – są jednym z najbogatszych źródeł selenu.
• Ryby i owoce morza – tuńczyk, sardynki, krewetki i małże.
• Mięso – wołowina, kurczak, wieprzowina, indyk i wątróbka.
• Zboża i nasiona – nasiona słonecznika, pełnoziarniste produkty zbożowe.
• Jajka – żółtka jaj są dobrym źródłem selenu.

Badania wykazały, iż zawartość selenu w zbożach waha się od 10-24%, roślinach strączkowych od 12-29% a warzywach liściastych od 10-31%. Niestety obróbka cieplna znacząco zmniejsza biodostępność Se.

Jakie są objawy niedoboru selenu?

Niedobór selenu może prowadzić do problemów zdrowotnych, takich jak, np.:

• Osłabienie układu odpornościowego,
• Problemy z tarczycą: niedobór selenu może prowadzić do zaburzeń w funkcjonowaniu tarczycy, takich jak niedoczynność tarczycy,
• Kardiomiopatia Keshan: rzadka choroba serca związana z niedoborem selenu, występująca głównie w regionach o niskiej zawartości selenu w glebie.

Jakie wyróżniamy formy chemiczne selenu?

Nieorganiczne formy selenu: Selenian sodu (Na₂SeO₄), Selenin sodu (Na₂SeO₃)

Organiczne formy selenu: 

• Selenometionina (SeMet) – występuje naturalnie w roślinach i jest efektywnie wchłaniana przez organizm.
• Selenocysteina (Sec) – powszechnie znana jako 21. aminokwas, w której selen zastępuje siarkę w cysteinie. Występuje naturalnie w organizmach i jest składnikiem wielu enzymów selenoproteinowych.

Metylo-selenocysteina – naturalna forma selenu występująca w niektórych roślinach, takich jak czosnek i cebula.

Jakie są różnice między formami organicznymi i nieorganicznymi selenu?

Biodostępność: formy organiczne, takie jak selenometionina i selenocysteina, są lepiej wchłaniane i wykorzystywane przez organizm w porównaniu z formami nieorganicznymi.

Toksyczność: niektóre formy selenu nieorganiczne, mogą być toksyczne w wysokich dawkach, np. selenek wodoru jest wysoce toksyczny.

Bibliografia:

Khanam A, Platel K. Bioaccessibility of selenium, selenomethionine and selenocysteine from foods and influence of heat processing on the same. Food Chem. 2016 Mar 1;194:1293-9. doi: 10.1016/j.foodchem.2015.09.005. Epub 2015 Sep 3. PMID: 26471684. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26471684/